Có nên dạy con tiêu tiền sớm? Lộ trình thực tế cho cha mẹ

Nhiều người hay sợ nói chuyện tiền bạc sớm dễ làm con thực dụng. Hoặc nghĩ đơn giản là trẻ con thì biết gì mà dạy. Thú thật, ngày trước tôi cũng từng có suy nghĩ y hệt như vậy. Nhưng tư duy ấy đã hoàn toàn thay đổi sau vài lần chứng kiến mấy đứa nhỏ hàng xóm lớn lên chi tiêu vung mạng, cứ thích gì là phải đòi bằng được. Trường học dạy con làm toán rất giỏi, nhưng tuyệt đối không dạy cách tiêu tiền. Bởi vậy, giáo dục tài chính là việc bắt buộc cha mẹ phải tự làm tại nhà thôi.

Dạy con quản lý tiền không phải là bắt đứa trẻ thắt lưng buộc bụng. Đúng hơn, đó là cách chúng ta giúp con hình thành thói quen chi tiêu lành mạnh, biết quý trọng sức lao động và tự làm chủ tương lai của chính mình.

_{Việc cùng con lên kế hoạch tiết kiệm hàng ngày giúp trẻ hình thành thói quen tốt từ sớm}

Lưu ý từ biên tập: Bài viết là những trải nghiệm thực tế trong quá trình nuôi dạy con của tôi, kết hợp cùng các phương pháp giáo dục phổ biến. Các bậc phụ huynh có thể tham khảo và điều chỉnh sao cho linh hoạt, phù hợp nhất với tính cách từng bé.

Cách Tôi Đồng Hành Cùng Con Qua Mỗi Cột Mốc

Tùy vào từng giai đoạn phát triển, đứa trẻ sẽ cần một cách tiếp cận khác nhau. Dưới đây là những trải nghiệm thực tế mà tôi đã áp dụng và thấy hiệu quả:

Khi con học mầm non (3 – 5 tuổi): Tiền từ đâu ra?

Lúc con lên 3, lên 4 tuổi, tôi bắt đầu cho con tiếp xúc với những đồng tiền lẻ. Bài học đầu tiên cực kỳ ngắn gọn: Tiền không tự nhiên sinh ra từ trên trời rơi xuống, cũng chẳng phải cứ ra cây ATM là nó tự chạy ra. Đó là phần thưởng đánh đổi từ những giờ làm việc vất vả của bố mẹ. Mỗi lần dắt tay con đi siêu thị, tôi đều chỉ cho con thấy: Muốn lấy gói bánh hay hộp sữa này, mình bắt buộc phải đưa những tờ tiền này cho cô thu ngân.

Khi con học tiểu học

Vào lớp 1, con bắt đầu xuất hiện những nhu cầu cá nhân rõ ràng hơn trước. Lúc này, tôi áp dụng một biến thể rút gọn từ phương pháp 6 chiếc hũ (JARS) khá nổi tiếng của T. Harv Eker. Tôi thu gọn lại thành 3 chiếc hũ nhựa trong suốt để con dễ quan sát lượng tiền bên trong:

Để con tự chi trả cho mấy món đồ nhỏ hàng ngày như cục tẩy, cây bút chì.

Hũ tiết kiệm: Khoản này dành cho những mục tiêu lớn hơn. Chẳng hạn con thích một bộ đồ chơi xếp hình đắt đỏ, con sẽ phải tự tích lũy tiền tiêu vặt vài ba tháng mới đủ tiền mua.

Dùng để con tự tay mua quà sinh nhật tặng bạn bè hoặc đóng góp vào các đợt quyên góp ở trường.

Khi con bước vào tuổi thiếu niên: Bài học từ những ngày “cháy túi”

Lên cấp hai, tôi chuyển sang cơ chế cho tiền tiêu vặt cố định theo tuần và để con toàn quyền quyết định chi tiêu. Mấy tuần đầu chưa quen, con tiêu xài vô tội vạ và hết sạch tiền chỉ sau đúng hai ngày.

Nhìn con thèm ăn vặt với mua đồ chung với bạn mà trong túi không còn một đồng, làm cha làm mẹ ai chẳng xót. Nhưng tôi kiên quyết không cho thêm dù chỉ một cắc. Tôi chấp nhận để con trải nghiệm cảm giác rỗng túi suốt những ngày còn lại của tuần đó. Bài học thực tế này tuy hơi phũ phàng nhưng lại có tác dụng cực kỳ mạnh. Ngay tuần kế tiếp, con đã tự biết cách co kéo, phân bổ ngân sách tốt hơn hẳn.

3 Quy Tắc Nằm Lòng Để Không Bị Phản Tác Dụng

Để những bài học trên đi đúng quỹ đạo, tôi tự đặt ra cho mình ba quy tắc nghiêm ngặt:

Luôn hỏi con trước khi chốt đơn

Mỗi khi con mè nheo đòi mua đồ chơi mới ở cửa hàng, thay vì quát mắng, tôi nhẹ nhàng hỏi một câu: “Con thực sự cần nó để dùng hàng ngày, hay con chỉ đang thích nhất thời thôi?”. Câu hỏi này ép đứa trẻ phải khựng lại vài giây để suy nghĩ, từ đó học cách phân biệt giữa “Cần” (Need) và “Muốn” (Want).

Trả công cho những nỗ lực ngoài trách nhiệm

Tôi tuyệt đối không bao giờ trả tiền cho những việc vốn là bổn phận của con, ví dụ như dọn phòng riêng, tự gấp quần áo hay rửa bát của mình. Tuy nhiên, nếu con giúp bố lau rửa xe ô tô, phụ mẹ nhổ cỏ ngoài vườn, tôi sẽ thưởng một khoản thù lao nhỏ. Cách này giúp con hiểu được quy luật: Muốn có tiền thì phải bỏ công sức lao động chân chính.

Bố mẹ phải làm gương trước

Trẻ con luôn nhìn vào cách người lớn sống để học theo. Nếu chính bạn còn mua sắm vô tội vạ, nợ thẻ tín dụng đầm đìa thì mọi lời giáo huấn đều trở nên vô nghĩa. Hãy cho con thấy bạn cũng có một kế hoạch chi tiêu rõ ràng cho gia đình.

Dạy con cách ứng xử với tiền bạc là cả một hành trình rất dài và cần sự kiên nhẫn. Mục tiêu lớn nhất không phải là biến con thành thần đồng kinh doanh, mà là trao cho con bản lĩnh để tự làm chủ cuộc đời mình sau này.