Cuộc Đời Của Pi: Sức mạnh đức tin giữa đại dương mênh mông và lòng người

“Tôi đọc Cuộc Đời Của Pi lần đầu vào một đêm mưa bão. Sài Gòn ngập. Điện mất. Tôi ngồi trên giường với một ngọn nến leo lét và 227 trang còn lại. Lúc đó tôi không biết rằng, trong vòng 48 giờ tới, tôi sẽ khóc ba lần không phải vì sợ mưa, mà vì sợ chính mình. Sợ rằng mình chưa bao giờ thực sự tin vào điều gì đủ mãnh liệt.”

1. Tôi gặp Pi Patel trong một hầm trú ẩn của chính mình

Tôi không nhớ chính xác ai đã đưa cuốn sách đó cho tôi. Có thể là một người bạn cũ đã xóa Facebook. Có thể là một góc nhỏ trong nhà sách cũ trên đường Trần Hưng Đạo, nơi mà những cuốn sách bị lãng quên xếp chồng như những giấc mơ chưa ai hỏi thăm. Tôi chỉ nhớ rằng khi tôi cầm nó lên, bìa mềm, đã cũ, gáy sách có vết rạn nhỏ như vết nứt trên đê sông, tôi đã ngửi thấy một mùi. Không phải mùi mốc. Mùi của đại dương. Mùi của nước mặn và nỗi cô đơn.

Tôi đọc. Và Pi Patel – cậu bé Ấn Độ 16 tuổi, con của một ông chủ sở thú, bước vào đời tôi. Không phải như một nhân vật tiểu thuyết. Như một người bạn tôi đã quên mất. Một người bạn từng ngồi cạnh tôi trong những đêm dài, kể về một con hổ, một chiếc thuyền cứu sinh, và một đại dương không có điểm dừng.

Sức mạnh đức tin nâng đỡ con người vượt qua nghịch cảnh giữa đại dương mênh mông. (Nguồn ảnh: Tranghay.com)

Giữa đại dương sóng cuộn thấu trời xanh,
Chiếc thuyền nhỏ chở mong manh số phận.
Pi đối mặt với nghìn trùng bão giận,
Cùng chúa sơn lâm vững chãi bước qua.

Bốn bề nước, đâu là bờ là nhà,
Chỉ còn lại niềm tin sâu trong ngực.
Niềm tin ấy vượt qua lằn sinh tử,
Sưởi ấm lòng người buốt giá cô đơn.

Biển mênh mông không khuất phục tâm hồn,
Khi đức tin đã hóa thành ngọn đuốc.
Qua giông bão, tìm về nơi bến bước,
Đời an yên sau thử thách bản lĩnh.

2. Cuốn sách là ai? Khi một người Canada viết về một cậu bé Ấn Độ trôi dạt trên Thái Bình Dương

(Đây là phần tôi phải nói về thực tế. Vì nếu chỉ kể cảm xúc, bạn sẽ không biết mình đang mua cuốn sách nào. Nhưng tôi sẽ cố gắng không biến nó thành một trang Wikipedia khô khốc. Vì Pi không xứng đáng bị giải thích bằng bullet point.)

Cuộc Đời Của Pi (tựa gốc: Life of Pi) là tiểu thuyết của nhà văn người Canada Yann Martel, xuất bản lần đầu năm 2001. Yann Martel không phải người Ấn. Ông không phải người theo đạo Hindu. Ông không từng trôi dạt trên Thái Bình Dương với một con hổ. Nhưng ông đã viết một cuốn sách khiến tôi: một người Việt Nam sống cách đại dương hàng ngàn cây số, cảm thấy như mình đang chết đuối trong chính nỗi sợ của bản thân.

Cuốn sách đã giành Giải thưởng Man Booker Prize 2002 – một trong những giải văn học danh giá nhất nước Anh. Nó đã được dịch ra hơn 50 ngôn ngữ và bán được hơn 12 triệu bản trên toàn thế giới. Năm 2012, đạo diễn Ang Lee chuyển thể thành phim điện ảnh, giành 4 giải Oscar. Nhưng tôi vẫn khuyên bạn: đọc sách trước. Vì phim đẹp, thật sự đẹp như một bức tranh sống động, nhưng nó không cho bạn mùi của nỗi đói. Không cho bạn cảm giác cô đơn đến tận xương tủy. Sách làm được điều đó. Sách luôn làm được điều đó.

Thông tin xuất bản tiếng Việt mà tôi biết: cuốn sách được Nhã Nam và các nhà xuất bản khác phát hành với nhiều ấn bản. Bản tôi đang cầm là bản dịch cũ, giấy mỏng nhưng chữ rõ. Tôi không nhớ tên dịch giả. Nhưng tôi nhớ câu đầu tiên: “Tôi sẽ kể cho bạn nghe một câu chuyện khiến bạn tin vào Chúa.”, và tôi đã nghĩ: “Ồ, thách đấu à?” Tôi đã đọc. Và tôi đã thua.

3. Chuyện gì xảy ra trên Thái Bình Dương? Nơi con hổ trở thành sự sống duy nhất của con người

Piscine Molitor Patel – Pi – là con trai của một ông chủ sở thú ở Pondicherry, Ấn Độ. Cha mẹ Pi quyết định bán sở thú, đưa cả gia đình và động vật sang Canada bằng một con tàu chở hàng: Tàu Tsimtsum. Tôi không biết tại sao tôi nhớ tên con tàu. Có lẽ vì nó nghe như tiếng thở dài. Tsimtsum. Một tiếng thở dài của người đang chìm.

Tàu chìm. Không ai biết tại sao. Pi sống sót. Nhưng Pi không một mình. Trên chiếc thuyền cứu sinh 26 feet, Pi cùng với một con hổ Bengal tên Richard Parker, một con linh cẩu bị thương, một con vượn cái, và một con ngựa vằn chết. Số lượng sinh vật giảm dần. Đến cuối cùng, chỉ còn Pi và Richard Parker. Một cậu bé 16 tuổi. Một con hổ 450 pound. Một đại dương mênh mông. 227 ngày.

227 ngày. Tôi dừng lại để đọc lại con số đó. 227 ngày không đất liền. 227 ngày không người. 227 ngày ăn cá thối, uống nước mưa, và nhìn vào đôi mắt vàng của một con hổ mỗi sáng thức dậy.

Tôi không thể kể hết cốt truyện. Không phải vì tôi không muốn. Mà vì một số câu chuyện không thể được tóm tắt. Chúng phải được trải nghiệm. Bạn phải ngồi cạnh Pi khi anh ta dùng câu cột và thuyền buồm nhỏ để đánh cá mập. Bạn phải nghe tiếng hổ gầm đêm đen. Bạn phải cảm nhận cái đói khiến Pi ăn cả phân của động vật. Bạn phải chứng kiến khoảnh khắc Pi quỳ xuống, nhìn lên trời, và nói chuyện với Chúa dù anh ta theo đạo Hindu, Kitô giáo, và Hồi giáo cùng một lúc.

4. Ba tôn giáo và một con hổ – Đức tin không phải câu trả lời, mà là cách để sống sót

(Đây là phần tôi sợ viết nhất. Vì tôi không muốn bạn nghĩ đây là sách tôn giáo. Nó không phải. Nó là sách về con người. Và con người thì cần tin vào điều gì đó để không chết ngạt.)

Pi Patel theo cả Hindu, Kitô giáo, và Hồi giáo. Cha anh, người thực dụng, người của khoa học tức giận. Ông cho rằng con trai mình đang lãng phí thời gian. Nhưng Pi trả lời: “Baba, con chỉ muốn yêu Chúa.” Không phải con muốn đúng. Con chỉ muốn yêu.

Tôi không theo đạo nào. Tôi lớn lên trong một gia đình thờ cúng tổ tiên theo kiểu Việt Nam nghĩa là vừa Phật, vừa Thánh, vừa Ông Bà. Tôi không biết mình thuộc đạo gì. Nhưng khi Pi kể về cách anh ta lần chuỗi trong bóng tối của thuyền cứu sinh, tôi đã thấy mình. Tôi đã thấy những đêm tôi ngồi một mình trong phòng trọ nhỏ, không cầu nguyện với ai cả, chỉ lặp đi lặp lại một câu: “Ngày mai sẽ ổn. Ngày mai sẽ ổn. Ngày mai sẽ ổn.” Đó không phải đạo. Đó là sự sống sót. Và đó cũng là đức tin.

Richard Parker, con hổ, không phải kẻ thù của Pi. Nó cũng không phải bạn. Nó là lý do để Pi thức dậy. Lý do để Pi không tự sát. Lý do để Pi cấu trúc lại thời gian, đo lường nước, bắt cá, dạy hổ sợ mình. Nếu không có Richard Parker, Pi đã chết sớm. Không phải vì đói. Mà vì mất ý nghĩa.

Tôi đọc đến đoạn Pi cố gắng đánh dấu lãnh thổ trên chiếc thuyền nhỏ, một nửa cho mình, một nửa cho hổ, và tôi đã khóc lần đầu. Khóc vì tôi nhận ra mình cũng đang viv trên một chiếc thuyền. Thuyền của tôi không trôi trên đại dương. Thuyền của tôi trôi giữa thành phố, giữa công việc, giữa những mối quan hệ không đi đến đâu. Và tôi cũng có một con hổ trên thuyền. Con hổ của tôi tên là Nỗi Sợ. Tôi không thể giết nó. Tôi chỉ có thể học cách sống chung với nó. Cho nó ăn. Cho nó uống. Không để nó ăn thịt tôi. Đó là tất cả những gì Pi dạy tôi. Không phải về Chúa. Mà về cách sống với nỗi sợ.

5. Khi cuốn sách hỏi bạn một câu hỏi không có đáp án đúng

Có một đoạn cuối sách. Tôi không spoil. Nhưng tôi sẽ nói rằng Yann Martel đặt trước mặt bạn hai câu chuyện. Một câu chuyện có con hổ, có đại dương, có thần thánh. Một câu chuyện chỉ có con người, chỉ có máu, chỉ có thực tại tàn nhẫn. Và anh ta hỏi qua nhân vật điều tra tàu đắm, hỏi bạn: “Bạn thích câu chuyện nào?”

Tôi đã dừng lại. Tôi đọc lại trang đó ba lần. Tôi nhìn ra ngoài cửa sổ, mưa vẫn rơi, nhưng nhỏ hơn rồi. Và tôi hiểu ra rằng Yann Martel không hỏi tôi về con hổ. Ông hỏi tôi về cách tôi chọn sống. Bạn có chọn câu chuyện đẹp dù có thể không thật, để giữ mình sống? Hay bạn chọn sự thật trần trụi, dù nó giết chết mọi thứ trong bạn?

Tôi chọn câu chuyện có con hổ. Tôi chọn câu chuyện có đức tin. Không phải vì tôi ngốc. Mà vì tôi biết rằng đôi khi, sự thật quá nặng để mang theo. Đôi khi, chúng ta cần một câu chuyện. Một câu chuyện đủ đẹp để khiến bước tiếp theo không cảm thấy như bước vào vực thẳm.

6. Tôi đã đọc Cuộc Đời Của Pi ba lần và lần nào cũng khác

Lần đầu, tôi 22 tuổi. Tôi đọc vì tò mò. Tôi đọc vì bạn bè bảo đây là sách hay. Tôi đọc xong và nghĩ: “Ồ, một câu chuyện phiêu lưu. Hay.” Rồi tôi để nó nằm trên kệ. Quên nó trong vòng hai năm.

Lần hai, tôi 26 tuổi. Vừa chia tay người yêu. Đêm đó tôi không ngủ được. Tôi lục tủ sách tìm thứ gì đó để đọc cho qua thời gian. Cuốn sách rơi ra từ kệ. Tôi đọc lại. Và lần này, tôi không đọc về Pi. Tôi đọc về cách một người cô đơn giữ được lòng nhân từ. Cách Pi không giết Richard Parker dù có thể. Cách Pi cầu nguyện cho cá mập dù chúng đang ăn cá của anh. Cách Pi vẫn cảm ơn Chúa dù Chúa có vẻ như đã bỏ rơi anh giữa đại dương. Tôi khóc lần thứ hai. Vì tôi nhận ra mình đã quên cách cảm ơn.

Lần ba, tôi 31 tuổi. Năm ngoái. Tôi đang ngồi trên ban công, cái ban công có phong lữ mà tôi vừa viết ở bài kia, và tôi đọc lại. Lần này tôi đọc chậm. Từng đoạn. Từng câu. Và tôi khóc lần thứ ba. Không phải vì buồn. Mà vì tôi cuối cùng cũng hiểu: Pi không phải kể về một con hổ. Pi kể về lòng tốt của con người trong hoàn cảnh tồi tệ nhất. Và điều đó, lòng tốt là thứ hiếm hơn cả phép màu.

7. Tại sao bạn nên đọc Cuộc Đời Của Pi, không phải vì nó hay, mà vì nó cần thiết

(Phần này tôi sẽ nói thẳng. Nhưng vẫn bằng trái tim. Vì nếu tôi chỉ liệt kê lý do, bạn sẽ không đọc. Bạn sẽ chỉ gật đầu và lướt qua. Tôi muốn bạn dừng lại.)

Bạn nên đọc Cuộc Đời Của Pi nếu:

Bạn đang cảm thấy cô đơn giữa thành phố đông đúc. Vì Pi cô đơn hơn bạn. Nhưng anh ta không để cô đơn ăn mòn mình.

Bạn đang mất niềm tin vào điều gì đó, tôn giáo, tình yêu, nghề nghiệp, chính bản thân. Vì Pi sẽ cho bạn thấy rằng đức tin không phải là có câu trả lời. Đức tin là có câu hỏi đúng.

Bạn thích những câu chuyện không có kết thúc dễ dàng. Vì cuốn sách này không an ủi bạn. Nó thách thức bạn. Nó hỏi bạn: “Bạn chọn câu chuyện nào?” Và bạn sẽ phải trả lời. Một ngày nào đó. Khi bạn sẵn sàng.

Bạn muốn đọc một cuốn sách mà ngôn ngữ của nó cũng đẹp như cốt truyện. Yann Martel viết như một người đang vẽ bằng chữ. Miêu tả đại dương của ông không giống miêu tả đại dương của bất kỳ ai. Nó sáng. Nó đen. Nó đói. Nó sống.

Những con số bạn cần biết:

Tác giả: Yann Martel
Nguyên tác: Life of Pi (2001)
Giải thưởng: Man Booker Prize 2002
Số trang: khoảng 350 trang (tùy ấn bản)
Thể loại: Tiểu thuyết phiêu lưu / Tâm lý / Triết học / Tôn giáo
Độ tuổi: 16+ (có cảnh sinh tồn tàn nhẫn, không dành cho trẻ em)

8. Pi đã ra khỏi đại dương. Còn tôi thì chưa

Tôi vẫn đọc lại Cuộc Đời Của Pi đôi khi. Không phải từ đầu đến cuối. Chỉ lật đến một trang bất kỳ. Đọc một đoạn. Rồi đóng sách lại. Vì đôi khi bạn không cần đọc cả câu chuyện. Bạn chỉ cần nghe ai đó nói: “Tôi đã sống sót. Và tôi vẫn còn ở đây.”

Tôi không biết Richard Parker có thật hay không.Tôi không biết Pi đã ăn gì để sống 227 ngày.Tôi không biết Chúa có lắng nghe lời cầu nguyện trên đại dương không.Nhưng tôi biết một điều: khi tôi đọc Cuộc Đời Của Pi, tôi cảm thấy mình không cô đơn.Và trong thế giới này, cảm thấy không cô đơn, dù chỉ trong vài trang sách cũng là một phép màu rồi.